25 – ROCZNICA ŚMIERCI PROF. RUY CH. WACHOWICZA

 

Wyrażam duży smutek z powodu wielkiego milczenia Alma Mater UFPR i intelektualistów polonijnych w Kurytybie, że nie urządzili żadnego wydarzenia intelektualnego z okazji 25. rocznicy śmierci wielkiego badacza Polonii w Paranie, Profesora Ruy Christovam WACHOWICZA! Milczałem przez kilka miesięcy, oczekując na zorganizowanie jakiegoś uczczenia pamięci wyjątkowego i zasłużonego badacza imigracji polskiej wokół Kurytyby i w stanie Parana!

 

Kiedy pisałem monografię o “Obecności Polaków i Polonii w Rio de Janeiro” w początkach 90-lat, ówczesny prowincjał Towarzywa Chrystusowego ks. Józef Wojnar zorganizował moje spotkanie ze wspomnianym badaczem i nauczycielem akademickim w UFPR! W rozmowie z tych zasłużonym badaczem, który jako pierwszy zaczął pisać o polskiej imigranci w j. portugalskim, pragnąłem się dowiedzieć, czy miał w swoich zbiorach archiwalnych jakieś dokumenty o Polakach w Rio de Janeiro. Odpowiedź otrzymałem negatywną, gdyż Jego działalnością badawczą była Paraná. Z czasem, kiedy w drugiej połowie 1995 r. zostałem prowincjałem i przeniosłem się do Kurytyby, często miałem możność prowadzić ubogacające rozmowy o imigracji polskiej w Jego domu, gdzie też poznałem Jego małżonkę Prof. Lilian! Z naszych spotkań, dysput, dzielenia się naszymi doświadczeniami badawczymi powstało dzieło wydane w j. portugalskim “Perfis Polônico no Brasil”, Curitiba 2000, ss. 476.

 

Podczas naszych rozmów często prof. Ruy zastanawiał się nad tym, co się stanie z Jego książkowymi zbiorami i archiwum. Wówczas zaproponowałem, że nasza Prowincja może przejąć całe Jego bogactwo zobowiązując się, że materiały nie opuszczą Brazylii.

 

19 sierpnia 2000 r. prof. Ruy nagle zmarł – mimo młodego jeszcze wieku 61 lat. Kiedy Prof. Ruy zmarł w jednym ze szpitali w Kurytybie, przebywałem służbowo w Rio de Janeiro. Po powrocie do Kurytyby udałem się do domu Prof. Ruy, aby złożyć wdowie wyrazy współczucia i zapewnienia o modlitwie za zmarłego! Podczas naszej dłuższej rozmowie przy herbatce, wspomniałem prof. Lilian, że Jej Mąż zastanawiał się komu przekazać swoje archiwalne zbiory. Wspomniałem, że gdyby taka wola była by Prof. Ruy, to nasza Prowincja by mogła przejąć Jego zbiory. Prof. Lilian dzieliła się swoimi wspomnieniami wspólnego życia z mężem, z którym poznali się podczas studiów na UFPR! Mówiła też o pojawiających się osobach chętnych przejąć zbiory po zmarłym Prof. Ruy. Jednak postawa Prof. Lilian była stanowcza, gdyż pragnęła mieć pewność, że zbiory będą dostępne dla badaczy imigracji polskiej. Tak więc, dzięki otwartości i zarazem pewności, że zbory zostaną zabezpieczone i udostępniane dla badaczy Prof. Lilian zadecydowała o przekazaniu zbiorów Prof. Ruy dla naszego Archiwum Prowincjalnego. Tak więc w 2001 r. przejąłem po zmarłym Prof. Ruy Jego bibliotekę polonijną oraz cenne zbiory archiwalne (1.136 pozycji). Wobec prof. Lilian Wachowicz (wdowy po zmarłym prof. Wachowiczu) zobowiązałem się, że otrzymane zbiory będą udostępniane dla osób zajmujących się badaniem historii Polonii brazylijskiej.

 

Nagła śmierć badacza polskiej imigracji w Paranie pozostawiła pustkę nie tylko w wymiarze ludzkim, ale także w dalszym badaniu mało znanej, ale i zarazem bardzo bogatej historii polskiej imigracji w Brazylii. Szkoda, że wśród Polonii brazylijskiej, szczególnie na południu tego pięknego kraju, jest tak mało badaczy o polskich korzeniach zajmujących się akademickim badaniem naszych polskich dziejów w Brazylii i wielorakiego wkładu w rozwój tego kraju!

 

Smutno mi, że pamięć o badaczu i wykładowcy akademickiego w UFPR z okazji 25-rocznicy w Kurytybie nie zorganizowano żadnej konferencji czy sympozjum naukowego dedykowanego zasłużonemu dla nauki parańskiej i historii imigracji polskiej w tym stanie Federacji Brazylii!

 

Niech ten krótki tekst wspomnieniowy będzie skromnym uczczeniem pamięci Prof. Ruy Christovam Wachowicza intelektualisty polonijnego, z którym dialog był dla mnie prawdziwą ucztą intelektualną! Pamięć o wielkim intelektualiście polonijnym nie może zaginąć!

 

Ostatnie zdanie. Jeszcze za czasów aktywności intelektualnej Prof. Wachowicza przedstawiciele dwóch wpływowych uczelni polskich dyskutowali w mojej obecności w Kurytybie, w jaki sposób ich uczelnie mogłyby uhonorować Prof. Ruy Ch. Wachowicza… Na dyskusji sprawa się skończyła, a szkoda! To coś podobnego, jak dyplomaci polscy starali się o uhonorowanie przez rząd Polski jakiegoś działacza polonijnego, który właściwie był mało aktywnym w żywotności i promowaniu społeczności polonijnej. Natomiast o odznaczeniu Prof. Ruy Ch. Wachowicza jakoś się nie zastanawiano i nie postarano o jakieś honorowe ważne odznaczenie tego tak aktywnego Polonusa!

 

Przepraszam, że jeszcze wstawię jedną dygresję. To tak jak było ze znanym politykiem, konstytucjonalistą brazylijskim Ruy Barbosą, który podczas kiedy Polska była zajęta przez zaborców, On starał się uświadamiać społeczeństwu Brazylii, jak też w swojej działalności na arenie międzynarodowej, że nie może być sprawiedliwej Europy bez wolnej, niepodległej Polski. Po odzyskaniu wolności w 1918 r. Polska nie odznaczyła naszego wielkiego Przyjaciela i zwolennika naszej suwerenności, kiedy tymczasem Belgia przyznała R. Barbosie wysokie odznaczenie państwowe! Jeszcze w okresie międzywojennym, kiedy przybywały oficjalne delegacje rządowe z Polski, to udawały się w Rio de Janeiro na cmentarz św. Jana w dzielnicy Botafogo i składały wieńce przy Jego grobie! Nie wspominam czasów zależności Polski od Związku Radzieckiego, ale nie słyszałem, aby po 1989 r. jakaś polska delegacja przybywająca do Brazylii i Rio de Janeiro udała się na cmentarz, by złożyć chociaż wiązankę kwiatów! W 90. rocznicę śmierci Ruy Barbosy z dr Renatą Siuda-Ambroziak wydaliśmy w Kurytybie w języku polskim i portugalskim broszurę dla upamiętnienia tego wielkiego Brazylijczyka zaangażowanego w odzyskanie przez Polskę niepodległości “Hołd Polaków dla Orła z Hagi w 90. rocznicę śmierci Ruya Barbosy”, Kurytyba 2013, ss. 64.! Smutno mi, gdyż minęła przed 3 laty 100 rocznica Jego śmierci i ze strony Polonii czy Państwa Polskiego nie było żadnego gestu dla uczczenia pamięci R. Barbosy – Wielkiego Obrońcy Wolnej Polski! Smutno, mi Panie ….

 

Expresso minha profunda tristeza pelo silêncio da Alma Mater da UFPR e dos intelectuais poloneses em Curitiba, que não organizaram nenhum evento intelectual para marcar o 25º aniversário da morte do grande estudioso da imigração polonesa no Paraná Professor Ruy Christovam Wachowicz! Permaneci em silêncio por vários meses, aguardando que alguma homenagem fosse organizada para este excepcional e ilustre estudioso da imigração polonesa na região de Curitiba e no estado do Paraná!

 

PASSOU EM SILÊNCIO 25-ANIVERSÁRIO DA PASSAGEM PARA A CASA DO PAI DO PROF. RUY CH. WACHOWICZ

 

Quando eu escrevia uma monografia sobre “A Presença de Poloneses e da Diáspora Polonesa no Rio de Janeiro”, no início da década de 1990, o então provincial da Companhia de Cristo, Padre Józef Wojnar, providenciou um encontro para que eu me encontrasse com o mencionado estudioso e acadêmico da UFPR! Em minha conversa com este distinto estudioso, que foi o primeiro a escrever sobre imigrantes poloneses em português, quis saber se ele possuía algum documento sobre poloneses no Rio de Janeiro em seus arquivos. Recebi uma resposta negativa, pois sua atividade de pesquisa se concentrava no Paraná. Mais tarde, quando me tornei provincial no segundo semestre de 1995 e me mudei para Curitiba, tive muitas oportunidades de ter conversas enriquecedoras sobre a imigração polonesa em sua casa, onde também conheci sua esposa, a professora Lilian! Nossos encontros, discussões e compartilhamento de nossas experiências de pesquisa resultaram em uma obra publicada em português, “Perfis Polônico no Brasil”, Curitiba 2000, p. 476.

Durante nossas conversas, o professor Ruy frequentemente se perguntava o que aconteceria com suas coleções de livros e arquivos. Então, propus que nossa Província assumisse toda a sua riqueza, prometendo que os materiais não sairiam do Brasil.

 

Em 19 de agosto de 2000, o professor Ruy faleceu repentinamente — apesar da tenra idade de 61 anos. Enquanto o professor Ruy estava vivo, ele estava vivo. Ruy faleceu em um hospital em Curitiba, enquanto eu estava no Rio de Janeiro a trabalho. Depois de retornar a Curitiba, fui à casa do professor Ruy para oferecer minhas condolências e orações à sua viúva! Durante nossa longa conversa tomando chá, mencionei à Professora Lilian que seu marido estava considerando a quem doar seu acervo arquivístico. Comentei que, se o Professor Ruy assim desejasse, nossa Província poderia assumir sua coleção. A Professora Lilian compartilhou suas lembranças de sua vida com o marido, a quem conheceram enquanto estudavam na UFPR! Ela também falou sobre o crescente interesse em assumir o acervo do Professor Ruy. No entanto, a Professora Lilian foi firme, querendo garantir que o acervo estivesse disponível para pesquisadores da imigração polonesa. Portanto, graças à sua abertura e confiança de que o acervo seria preservado e disponibilizado aos pesquisadores, a Professora Lilian decidiu doar o acervo do Professor Ruy ao nosso Arquivo Provincial. Em 2001, assumi a biblioteca da comunidade polonesa e o valioso acervo arquivístico (1.136 itens) do falecido Professor Ruy. Prometi à Professora Lilian Wachowicz (viúva do falecido Professor Wachowicz) que o acervo seria disponibilizado para aqueles que pesquisam a história dos imigrantes poloneses no Brasil.

 

A morte repentina do pesquisador da imigração polonesa no Paraná deixou um vazio não apenas em termos humanos, mas também na continuidade dos estudos sobre a pouco conhecida, porém riquíssima, história da imigração polonesa no Brasil. É lamentável que, entre a comunidade polonesa no Brasil, especialmente no sul deste belo país, haja tão poucos pesquisadores com raízes polonesas engajados em pesquisas acadêmicas sobre a nossa história polonesa no Brasil e nossas inúmeras contribuições para o desenvolvimento deste país! Lamento que, em memória do pesquisador e professor da UFPR, nenhuma conferência ou simpósio acadêmico dedicado a essa figura ilustre dos estudos paranaenses e da história da imigração polonesa neste estado tenha sido organizado em Curitiba por ocasião do seu 25º aniversário!

 

Que este breve texto comemorativo seja uma modesta homenagem ao Professor Ruy Christovám Wachowicz, um intelectual polonês com quem o diálogo foi um verdadeiro banquete intelectual para mim! A memória deste grande intelectual polonês não deve ser esquecida!

Uma última frase. Mesmo durante a atividade intelectual da Professora Wachowicz, representantes de duas influentes universidades polonesas discutiram como suas universidades poderiam homenageá-la… O assunto terminou aí, o que é uma pena!

 

É semelhante à situação de diplomatas poloneses que buscavam que o governo polonês homenageasse um ativista polonês que pouco contribuiu para a vitalidade e a atividade da comunidade polonesa. No entanto, a concessão de uma distinção à Professora Wachowicz não é motivo de debate. Ruy Ch. Wachowicz, de alguma forma, não recebeu muita atenção, e nenhuma distinção honorária foi buscada para este polonês tão ativo nas suas pesquisas sobre imigração polonesa ou histórica do Estado do Paraná!

Perdoem-me por mais um parêntese. É semelhante ao caso do renomado político e constitucionalista brasileiro Ruy Barbosa, que, enquanto a Polônia estava ocupada pelas potências ocupantes, tentou conscientizar a sociedade brasileira, tanto em suas atividades internacionais quanto no exterior, de que não poderia haver uma Europa justa sem uma Polônia livre e independente.

 

Após a Polônia reconquistar sua independência em 1918, Após reconquistar a independência em 1918, a Polônia deixou de homenagear nosso grande amigo e defensor de nossa soberania, enquanto a Bélgica concedeu a Ruy Barbosa uma alta condecoração estatal! Mesmo no período entre guerras, quando delegações oficiais do governo polonês chegavam, dirigiam-se ao Cemitério de São João, no bairro de Botafogo, no Rio de Janeiro, e depositavam coroas de flores em seu túmulo! Não me lembro dos tempos de dependência da Polônia em relação à União Soviética, mas não tenho conhecimento de nenhuma delegação polonesa que tenha viajado ao Brasil ou ao Rio de Janeiro e ido ao cemitério para depositar sequer um buquê de flores desde 1989!

 

No 90º aniversário da morte de Ruy Barbosa, a Dra. Renata Siuda-Ambroziak e eu publicamos um folheto em polonês e português em Curitiba para homenagear este grande brasileiro envolvido na reconquista da independência da Polônia: “Homenagem dos Poloneses à Águia de Haia no 90º Aniversário da Morte de Ruy Barbosa”, Curitiba, 2013, p. 64!

Estou triste porque o 100º aniversário da sua morte passou há três anos e não houve nenhum gesto da diáspora polaca ou do Estado polaco para homenagear a memória de Ruy Barbosa – o Grande

Defensor de uma Polónia Livre! Estou triste, Senhor….

 

Expresso minha profunda tristeza pelo silêncio da Alma Mater da UFPR e dos intelectuais poloneses em Curitiba, que não organizaram nenhum evento intelectual para marcar o 25º aniversário da morte do grande estudioso da imigração polonesa no Paraná Professor Ruy Christovam Wachowicz! Permaneci em silêncio por vários meses, aguardando que alguma homenagem fosse organizada para este excepcional e ilustre estudioso de imigração polonesa na região de Curitiba e no estado do Paraná!